درباره ما
مؤسسه‌ی پژوهش مسئولانه و علم باز پیروس (PIROS)؛ نخستین مؤسسه‌ی پژوهش مسئولانه‌ی سلامت و علم باز در خاورمیانه، مؤسسه‌ای خصوصی و دانش‌بنیان.
پیروس می‌خواهد پژوهش سلامت و زیست‌پزشکی در ایران و منطقه دقیق‌تر، شفاف‌تر، تکرارپذیرتر و پاسخگوتر به نیاز بیماران و جامعه باشد. این وب‌سایت بستر آموزش، کارگاه‌ها، ثبت پروتکل و داده‌های پژوهشی و پروژه‌های علم شهروندی مؤسسه است.
چشم‌انداز
تبدیل‌شدن به پیشروترین قطب منطقه در خاورمیانه در حوزه پژوهش‌های زیست‌پزشکی و سلامت؛ با تمرکز بر تولید علمی قابل‌اعتماد، اخلاق‌مدار و اثرگذار در عرصه عمل و ترویج و نهادینه‌سازی فرهنگ شفافیت، فراگیری و تکرارپذیری در سراسر چرخه پژوهش.
مأموریت
ما برای ارتقای ارزش، اعتبار و اثرگذاری اجتماعی پژوهش‌های سلامت و زیست‌پزشکی در ایران و فراتر از آن فعالیت می‌کنیم؛ با تکیه بر پژوهش‌هایی دقیق، شفاف، باز، تکرارپذیر و اخلاق‌مدار که به نیازهای واقعی بیماران و جامعه پاسخ می‌دهند.
مأموریت ما ترویج علم مسئولانه و باز و ایجاد تحول در فرهنگ پژوهش است؛ که از طریق فراپژوهش، ظرفیت‌سازی، مشارکت ذی‌نفعان، علم شهروندی، اصلاح نظام‌های انگیزشی و گفت‌وگوی سیاستی دنبال می‌شود.
هدف راهبردی
تبدیل‌شدن به یک مرجع منطقه‌ای معتبر طی دو سال آینده و ایجاد تغییرات قابل‌اندازه‌گیری در کیفیت، شفافیت، تکرارپذیری و ارتباط پژوهش‌های سلامت و زیست‌پزشکی با نیازهای جامعه از طریق آموزش‌های هدفمند، خدمات مشاوره‌ای و اصلاح نظام‌های انگیزشی.
تاریخچه
این حرکت در سال ۲۰۱۷ با تأسیس مرکز QUEST برای پژوهش مسئولانه به همت پروفسور اولریش دیرناگل در مؤسسه‌ی سلامت برلین (BIH) – بیمارستان شاریته آغاز شد. در سال ۲۰۲۱ دکتر ژولیت رودینی به‌عنوان پژوهشگر پسادکترا با تمرکز بر مشارکت بیماران و ذی‌نفعان (PSE) به این مرکز پیوست. این پروژه پایه‌ی همکاری و تبادل علمی پیوسته‌ی پروفسور دیرناگل و دکتر حمیدرضا خانکه را در پیشبرد پژوهش مسئولانه و علم باز گذاشت.
بر پایه‌ی این همکاری، دکتر خانکه در سال ۲۰۲۴ پروژه‌ی خود را با حمایت بنیاد پژوهش آلمان (DFG) و میزبانی پروفسور دیرناگل در BIH–شاریته آغاز کرد تا باز بودن، شفافیت و دقت روش‌شناختی را در پژوهش زیست‌پزشکی گسترش دهد. این پروژه‌ی در حال اجرا با عنوان «مشارکت بیماران سکته‌ی مغزی و ذی‌نفعان (SPSE)» یافته‌های ارزشمندی درباره‌ی توسعه‌ی روش‌های پژوهش کیفی مسئولانه در علوم زیست‌پزشکی به دست داده است. دکتر خانکه در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ دو سخنرانی کلیدی درباره‌ی پژوهش مسئولانه، علم باز و مشارکت بیماران و ذی‌نفعان در فرهنگستان علوم پزشکی ایران ارائه کرد و از پروفسور دیرناگل نیز برای سخنرانی در فرهنگستان دعوت کرد.
فرهنگستان علوم پزشکی، به‌عنوان عالی‌ترین نهاد علمی کشور در پزشکی، نقشی محوری در پیشبرد پژوهش پزشکی، استقلال علمی و نوآوری دارد. با پشتیبانی شبکه‌ای از دانشمندان برجسته، دکتر خانکه و همکارانش زیر راهبری علمی پروفسور دیرناگل، با حمایت دکتر آرش رشیدیان و راهنمایی اعضای شورای مشاوران علمی، تأسیس نخستین مؤسسه‌ی پژوهش مسئولانه‌ی سلامت و علم باز منطقه را پیش می‌برند؛ مؤسسه‌ای برای ترویج صداقت پژوهشی، برتری روش‌شناختی و همکاری بین‌المللی.
گام‌های شکل‌گیری
- ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ — نشست‌های تدارکاتی
چند نشست داخلی برای طراحی ساختار، اهداف و نقشه‌ی راه مؤسسه‌ی علم باز و مسئولانه؛ نخستین مؤسسه از این نوع در ایران.
- مه ۲۰۲۵ — گفت‌وگو با پروفسور دیرناگل
گفت‌وگویی عمیق درباره‌ی به‌کارگیری عملی چارچوب‌های پژوهش مسئولانه در پژوهش‌های زیست‌پزشکی.
- سپتامبر ۲۰۲۵ — مشاوره با دکتر رشیدیان
نشست مجازی با دکتر رشیدیان از دفتر مدیترانه‌ی شرقی سازمان جهانی بهداشت برای بررسی فرصت‌های پیوند منطقه‌ای طرح‌های پژوهش مسئولانه‌ی سلامت.
- سپتامبر ۲۰۲۵ — ثبت رسمی مؤسسه
مؤسسه به‌طور رسمی ثبت شد.
- نخستین کارگاه ملی تدوین پروتکل علمی
کارگاهی با ۴۵ شرکت‌کننده درباره‌ی نوشتن پروتکل‌های پژوهشی هم‌راستا با اصول پژوهش مسئولانه و باز.
اهداف اصلی
شیوه‌های پژوهش مسئولانه
شناسایی و رفع کاستی‌های روش‌شناختی، گزارش‌دهی و ترجمانی در پژوهش سلامت و زیست‌پزشکی در ایران و منطقه.
آموزش
برنامه‌های آموزشی ماژولار در طراحی پژوهش کیفی و کمّی، فراپژوهش، اعتمادپذیری، بهبود کیفیت، علم باز، مشارکت بیماران و ذی‌نفعان (PSE/PPI) و علم شهروندی.
تضمین کیفیت و مشوق‌ها
گنجاندن شاخص‌ها و شیوه‌های پژوهش مسئولانه در داوری طرح‌ها، ارتقای اعضای هیئت علمی و ارزیابی مؤسسه‌ها.
ابزارهای علم باز و تکرارپذیری
ایجاد بسترها و زیرساخت‌هایی برای انتشار با دسترسی آزاد، اشتراک داده، ثبت پیشاپیش و تکرارپذیری.
مشارکت بیماران و مردم
تأمین منابع و راهنمایی برای پژوهش‌هایی که بیماران، مراقبان و شهروندان را در سراسر چرخه‌ی پژوهش شریک می‌کنند.
حمایت سیاستی و همکاری‌ها
همکاری با نهادهای ملی و بین‌المللی برای جا انداختن اصول پژوهش مسئولانه در سیاست علم، نظام تأمین مالی و حکمرانی مؤسسه‌ها.
ساختار سازمانی
مؤسسه با الگوی حکمرانی دوسطحی اداره می‌شود:
کمیته‌ی اجرایی (EC)
نهاد تصمیم‌گیر و اجرایی که مدیریت روزانه و اجرای اهداف راهبردی را بر عهده دارد.
شورای مشاوران علمی (SAB)
نهادی بین‌المللی و عالی که راهنمایی راهبردی مستقل، ارزیابی و دیده شدن مؤسسه را فراهم می‌کند.
معرفی اعضا و بیوگرافی آن‌ها در صفحه‌ی «ارکان و اعضا» آمده است.
نقشه‌ی راه دوساله
- ماه ۱ تا ۳
تشکیل شورای مشاوران، راه‌اندازی وب‌سایت و آغاز برنامه‌ریزی راهبردی.
- ماه ۴ تا ۶
ثبت مؤسسه، راه‌اندازی زیرساخت دیجیتال و آغاز طراحی برنامه‌های آموزشی.
- ماه ۷ تا ۹
اجرای نخستین ماژول‌های آموزشی؛ همکاری با مؤسسه‌های پژوهشی در تدوین پروتکل و اشتراک داده.
- ماه ۱۰ تا ۱۲
برگزاری نخستین همایش ملی شیوه‌های پژوهش مسئولانه‌ی سلامت.
- ماه ۱۳ تا ۱۵
به‌کارگیری ابزارهای علم باز؛ ساخت مخزن اشتراک پروتکل‌ها و داده‌های پژوهشی؛ پشتیبانی مشاوره‌ای از پروژه‌های آزمایشی.
- ماه ۱۶ تا ۱۸
برگزاری نخستین کارگاه ملی مشارکت بیماران و مردم؛ پایش اصلاح مشوق‌ها در مؤسسه‌ها.
- ماه ۱۹ تا ۲۱
ارزیابی نتایج آموزش، انتشار راهنمای بهترین شیوه‌ها و ارائه‌ی الگویی منطقه‌ای برای گسترش.
- ماه ۲۲ تا ۲۴
برگزاری نشست منطقه‌ای.
برنامه‌ی آموزشی سه‌ترمی
در کنار نقشه‌ی راه، برنامه‌ای ساختارمند در سه ترم (از بهمن ۱۴۰۴ / فوریه‌ی ۲۰۲۶) برای دانشجویان و پژوهشگران جوان برگزار می‌شود:
- ترم ۱ — مبانی پژوهش باز و مسئولانه: نظریه، اخلاق و تکرارپذیری.
- ترم ۲ — شیوه‌های کاربردی پژوهش: طراحی پروتکل، شفافیت داده و مشارکت شهروندان.
- ترم ۳ — ترجمان و اثرگذاری: فراپژوهش، اجرا و انتقال یافته‌ها به سیاست‌گذاران.
هر ترم کارگاه‌های تعاملی، راهنمایی فردی و یادگیری پروژه‌محور را با هم دارد تا نسل تازه‌ای از پژوهشگران شفاف و مسئول در برابر جامعه پرورش یابد.
اهداف قابل سنجش تا پایان سال دوم
- حکمرانی: شورای مشاوران علمی و کمیته‌ی اجرایی تشکیل شده و فعال باشند.
- آموزش: دست‌کم ۶ ماژول آموزشی برگزار و دست‌کم ۳۰۰ نفر آموزش دیده باشند.
- کیفیت پژوهش: دست‌کم یک پروژه‌ی آزمایشی پژوهش مسئولانه به پایان رسیده باشد.
- علم باز: مخزن و ابزارهای اشتراک داده راه‌اندازی شده باشند.
- سیاست‌گذاری: شاخص‌های پژوهش مسئولانه در دو مؤسسه به کار گرفته شده باشند.
- حضور منطقه‌ای: نخستین نشست پژوهش مسئولانه‌ی خاورمیانه برگزار شده باشد.